Toezicht en bescherming: AFM, DNB en uw waarborgen

Wie in Nederland vermogensbeheer aanbiedt, heeft een vergunning nodig op grond van de Wet op het financieel toezicht (Wft). Achter die ene zin gaat een stelsel schuil met twee toezichthouders, meerdere vergunningtypes, een klachteninstituut en twee garantiestelsels. Wie dat stelsel begrijpt, kan zelf controleren hoe goed zijn vermogen beschermd is, en waar de bescherming ophoudt.

Twee toezichthouders, twee rollen

De Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt gedragstoezicht: zij toetst of de dienstverlening past bij de klant, of informatie niet misleidend is en of de beheerder zijn zorgplicht nakomt. De Nederlandsche Bank (DNB) houdt prudentieel toezicht: zij bewaakt de financiële soliditeit van de onderneming zelf: buffers, bedrijfsvoering en integriteit. Een zelfstandige vermogensbeheerder heeft dus met beide te maken: de AFM voor het gedrag, DNB voor de soliditeit.

Niet elke vergunning is dezelfde

Een beleggingsonderneming die individueel vermogensbeheer aanbiedt, heeft een vergunning op grond van artikel 2:96 Wft. Een fondsbeheerder zoals Antaurus werkt met een andere vergunning (AIFMD, voor beheerders van beleggingsinstellingen): u koopt daar participaties in een fonds, geen individueel mandaat. Banken zoals Van Lanschot Kempen en Brand New Day hebben een bankvergunning en staan ook onder toezicht van DNB en, voor de grootste, de ECB. Het maakt voor uw bescherming uit welk type u tegenover u heeft. Kijk dus verder dan het woord 'vergunning'.

Buitenlandse aanbieders vormen een aparte categorie. Een partij met een Europees paspoort, zoals Fisher Investments vanuit Luxemburg of InsingerGilissen als bijkantoor van het Luxemburgse Quintet, staat primair onder toezicht van de toezichthouder in het thuisland, niet van de AFM. Dat is legaal en gereguleerd, maar het betekent wel een ander klachtenloket en een ander garantiestelsel dan bij een Nederlandse vergunninghouder.

Controleer het register zelf

Elke vergunning en registratie is openbaar te controleren in het AFM-register beleggingsondernemingen. Twijfelt u over de merknaam, gebruik dan Check je aanbieder. Zoek op de statutaire naam, want die kan afwijken van de merknaam: Axento en Care IS staan bijvoorbeeld geregistreerd via CARE Investment Services B.V., en Doelbeleggen via Velthuyse & Mulder Vermogensbeheer B.V. Staat een aanbieder nergens in het register, dan mag hij deze dienst in Nederland niet aanbieden. Controleer ook of de aanbieder is aangesloten bij klachteninstituut Kifid; daar kunt u terecht als u er met de beheerder zelf niet uitkomt.

Vermogensscheiding: de belangrijkste bescherming

Uw beleggingen vallen onder vermogensscheiding. Effecten worden bewaard bij een aparte bewaarinstelling of depotbank en vallen onder de Wet giraal effectenverkeer: ze blijven juridisch uw eigendom, ook bij een faillissement van de beheerder of de bank. Ze vallen dan buiten de boedel. Dit is de belangrijkste beschermingslaag, belangrijker dan de garantiestelsels, omdat zij uw volledige effectenportefeuille dekt en niet een gemaximeerd bedrag.

De twee vangnetten en hun grenzen

Daarnaast bestaan twee vangnetten. Het beleggerscompensatiestelsel dekt tot € 20.000 per persoon als een vergunninghoudende beleggingsonderneming financiële instrumenten of geld niet kan teruggeven, bijvoorbeeld omdat de vermogensscheiding niet op orde blijkt. Voor niet-belegde tegoeden op een bankrekening geldt het depositogarantiestelsel tot € 100.000 per persoon per bank.

Let daarbij op welk stelsel van toepassing is. Loopt de bewaring via een buitenlandse bank, dan geldt het stelsel van dat land: bij Saxo Bank (depotbank van onder meer Care IS en Axento) is dat sinds juli 2024 het Deense stelsel, bij InsingerGilissen het Luxemburgse FGDL, met vergelijkbare maar niet identieke voorwaarden. Op elke aanbiederpagina van deze site staat welk stelsel geldt.

Tot slot de grens die elk vangnet heeft: geen enkel stelsel dekt beleggingsverliezen. Daalt de beurs, dan daalt uw portefeuille. Dat is koersrisico en dat blijft altijd voor eigen rekening. Toezicht en garantiestelsels beschermen tegen falende instellingen, niet tegen falende markten.